საგადასახადო ორგანოს მიდგომები დებიტორულ და კრედიტორულ დავალიანებასთან დაკავშირებით

დებიტორულ და კრედიტორულ დავალიანებებთან მიმართებით ხშირად ისმის კითხვები – შესაძლებელია თუ არა ასეთი დავალიანებების ჩამოწერა და რა რეაგირება ექნება ამაზე საგადასახადო ორგანოს, ხოლო წლების განმავლობაში ნაშთად დატოვებისას რა რისკებს წარმოშობს და გამოიწვევს თუ არა აღნიშნული დამატებით საგადასახადო ვალდებულებებს.

საგადასახადო ორგანოს ერთ-ერთი მთავარი გამოწვევა დებიტორული და კრედიტორული დავალიანების სისწორის დადგენაა, განსაკუთრებით – არარეზიდენტ პირებთან მიმართებაში. არსებული ბუნდოვანების ფონზე, გადასახადის გადამხდელებიც მოკლებულნი არიან შესაძლებლობას – საკითხი გადაწყვიტონ სწორად და დარჩნენ კანონმდებლობასთან შესაბამისობაში. სწორედ ამიტომ, საგადასახადო შემოწმების დროს ერთიანი მიდგომის ჩამოყალიბების მიზნით, შემოსავლების სამსახური გამოსცემს მეთოდურ მითითებებს, რომელთა ცოდნა და გათვალისწინება, მეტად მნიშვნელოვანია.

სტატიაში განხილულია დებიტორული და კრედიტორული დავალიანებების შესახებ არსებული სამართლებრივი ნორმები და საგადასახადო ორგანოს მიდგომები. სტატიის მიზანია გვაჩვენოს არა მხოლოდ რეგულაციები, არამედ მათი  ეკონომიკური, სამართლებრივი და ოპერატიული გავლენა ბიზნესზე, ასევე ის რისკები და შესაძლებლობები, რომლებიც ახალ რეგულაციებთან ერთად ჩნდება.

რას გულისხმობს მეთოდური მითითება და ვის მიერ გამოიყენება იგი?

მეთოდური მითითებებით შემოსავლების სამსახური აზუსტებს ისეთ საკითხებს, რომლებიც ბუნდოვანია და  საგადასახადო კანონმდებლობაში პირდაპირ არ იკითხება. მითითებებში აღწერილია ფაქტობრივი გარემოებები და მათზე დაყრდნობით და სამართლებრივი ნორმების გათვალისწინებით შემუშავებულია საგადასახადო ორგანოს შეფასებები.

მეთოდური მითითებების გამოყენება სავალდებულოა სსიპ შემოსავლების სამსახურის თანამშრომლებისთვის – საგადასახადო შემოწმების, საგადასახადო დავის განხილვის და საგადასახადო დავის განმხილველი ორგანოს გადაწყვეტილების აღსრულების პროცესში, ხოლო გადასახადის გადამხდელისთვის წარმოადგენს სარეკომენდაციო ხასიათის დოკუმენტს, რომლის გათვალისწინება დააზღვევს მას დამატებითი საგადასახადო ვალდებულებების დაკისრებისგან.

დებიტორული და კრედიტორული დავალიანების განმარტება

გავეცნოთ დებიტორული და კრედიტორული დავალიანების განმარტებას და გავიგოთ, რა გასნხვავებაა მათ შორის.

რა არის დებიტორული დავალიანება?

დებიტორული დავალიანება არის ე.წ. მოთხოვნა, რომელიც წარმოექმნება პირს სხვა პირებთან (ფიზიკურ, იურიდულ თუ სხვა მსგავს წარმონაქმნებთან)  ურთიერთობისას. მოთხოვნები თავისი შინაარსით წარმოადგენს კომპანიის აქტივს, რომელიც შესაძლოა წარმოიქმნას მრავალი გზით: პროდუქციის მიწოდებით, სამუშაოს შესრულებით, მომსახურეობის გაწევით, მომწოდებლებისათვის გადახდილი ავანსებით, გაცემული სესხებით და სხვა.

რა არის კრედიტორული დავალიანება?

კრედიტორული დავალიანება არის ე.წ. ვალდებულება – იგი პირის მიმდინარე პერიოდის მოვალეობაა, რომელიც წარმოიქმნება წარსული სამეურნეო მოვლენების შედეგად და რომლის შესრულება გულისხმობს საწარმოს ეკონომიკურ სარგებელში განივთებული რესურსების გასვლას საწარმოდან. ვალდებულება წარმოიშვება – საქონლის/მომსახურების შეძენიდან, მყიდველისგან მიღებული ავანსისგან, მიღებული სესხებისგან და სხვა სამეურნეო ოპერაციის შედეგად.

ბუღალტრული და ფინანსური აღრიცხვის საერთაშორისო სტანდარტების მიხედვით დებიტორული და კრედიტორული დავალიანების ჩამოწერა 

ფინანსური აღრიცხვის საერთაშორისო სტანდარტების (IFRS) მიხედვით პირს შეუძლია გარკვეული ფაქტობრივი გარემოებების არსებობის შემთხვევაში განახორციელოს დებიტორული ან/და კრედიტორული დავალიანების ჩამოწერა.

დებიტორული დავალიანების ჩამოწერა

დებიტორული დავალიანების ჩამოწერა შესაძლებელია მაშინ, თუ:

• არ არსებობს თანხის ამოღების გონივრული მოლოდინი;
• დებიტორული დავალიანება იურიდიულად ეპატია მოვალეს ან უარი ითქვა მასზე;
• დებიტორული დავალიანება –  რისკები ან/და სარგებელი გადაეცა მესამე პირს და სხვა.

კრედიტორული დავალიანების ჩამოწერა

კრედიტორული დავალიანების აღიარების შეწყვეტა შესაძლებელია, როდესაც:

•  კრედიტორი იურიდიულად ათავისუფლებს მოვალეს ვალდებულებისგან (უარყოფა, პატიება);
• მოთხოვნის ხანდაზმულობას გაუვიდა ვადა;
•  პირობები მნიშვნელოვნად იცვლება,რასაც თან ახლავს ძველი ვალდებულების აღიარების შეწყვეტა და სხვა.

სამოქალაქო კოდექსით დავალიანების მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადა

სხვა პირისაგან რაიმე მოქმედების შესრულების ან მოქმედებისაგან თავის შეკავების მოთხოვნის უფლებაზე ვრცელდება ხანდაზმულობა. ხანდაზმულობა არის ვადა, რომლის განმავლობაში პირს, რომლის უფლებაც დაირღვა შეუძლია მოითხოვოს თავისი უფლების იძულებით განხორციელება ან დაცვა.

ხანდაზმულობის საერთო ვადა შეადგენს ათ წელს.

რა ვადაში შეუძლია პირს მოითხოვოს ვალდებულების შესრულება?

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 129-ე მუხლი ითვალისწინებს სახელშეკრულებო მოთხოვნის ხანდაზმულობის სამწლიან ვადას, თუ მოთხოვნა შეეხება მოძრავ ნივთს ან არამატერიალურ ქონებრივ სიკეთეებს და ექვსწლიან ხანდაზმულობას, თუ მოთხოვნა შეეხება უძრავ ნივთებს.

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 130-ე მუხლის თანახმად, ხანდაზმულობა იწყება მოთხოვნის წარმოშობის მომენტიდან. მოთხოვნის წარმოშობის მომენტად ჩაითვლება დრო, როცა პირმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო უფლების დარღვევის შესახებ.

ხანდაზმულობის ვადა არ ვრცელდება:

• პირად არაქონებრივ უფლებებზე, თუ კანონით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული;
• მეანაბრეთა მოთხოვნაზე ბანკსა და სხვა საკრედიტო დაწესებულებებში შეტანილი ანაბრების გამო.

სამართლებრივად როდის კარგავს პირი მოთხოვნის უფლებას?

მოთხოვნა ვალდებულების შესრულებაზე უნდა განხორციელდეს ხანდაზმულობის ვადის გათვალისწინებით.

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 144-ე მუხლით, ხანდაზმულობის ვადის გასვლის შემდეგ ვალდებული პირი უფლებამოსილია უარი თქვას მოქმედების შესრულებაზე, ანუ თუ კრედიტორმა სასამართლოს მიმართა თანხის ამოღების მოთხოვნით სამი წლის შემდეგ (ითვლება, რომ ამ ვადაში მოთხოვნის ამოღებაზე რაიმე მოქმედებები არ განუხორციებელია) მოვალეს შეუძლია ხანდაზმულობის ვადის გასვლის გამო უარი განაცხადოს თანხის გადახდაზე და სასამართლო ვერ დააკისრებს მას რაიმე ვალდებულებას.

თუ ვალდებულმა პირმა მოვალეობა შეასრულა ხანდაზმულობის ვადის გასვლის შემდეგ, მას არა აქვს უფლება მოითხოვოს შესრულებულის დაბრუნება, თუნდაც მოვალეობის შესრულების მომენტში მას არ სცოდნოდა, რომ ხანდაზმულობის ვადა გასული იყო.

შენიშვნა: იგივე წესი გამოიყენება ვალდებული პირის აღიარებისა და უზრუნველყოფის საშუალებათა მიმართაც.

შემოსავლების სამსახურის მეთოდური მითითებები დებიტორული და კრედიტორული დავალიანების შესახებ

შემოსავლების სამსახურის უფროსის ბრძანებით გამოცემულია მეთოდური მითითებები, რომელიც ეხება დებიტორული და კრედიტორული დავალიანებების აღრიცხვას საგადასახადო კანონმდებლობის გათვალისწინებით და მისი მიზანია საგადასახადო შემოწმების ფარგლებში საგადასახადო ორგანოს მიერ შესაძლო საგადასახადო  ვალდებულებების  განსაზღვრის  ერთიანი მეთოდოლოგიური უზრუნველყოფა:

• გადასახადის გადამხდელის დებიტორულ დავალიანებებთან ან/და გადახდილ ავანსებთან  დაკავშირებით;
• გადასახადის გადამხდელის კრედიტორული დავალიანებების გადახდილად მიჩნევის საკითხში.

მეთოდური მითითება დებიტორული დავალიანების შესახებ

რეგულირების სფერო

„დებიტორული დავალიანების შესახებ“ მეთოდური მითითება არეგულირებს საგადასახადო შემოწმების ფარგლებში გადასახადის გადამხდელის მიერ არარეზიდენტი პირისთვის საქონლის მიწოდებიდან/მომსახურების გაწევიდან წარმოშობილ დებიტორულ დავალიანებებთან ან/და გადახდილ ავანსებთან დაკავშირებით შესაძლო საგადასახადო ვალდებულებების განსაზღვრას და იგი ვრცელდება მხოლოდ მოგების გადასახადის ე.წ. ,,ესტონურ მოდელზე” მომუშავე პირებზე.

აღნიშნული მეთოდური მითითება არ გამოიყენება შემთხვევებზე, როდესაც წარდგენილი მტკიცებულებებით უტყუარად დასტურდება კომპანიის მიერ დებიტორული დავალიანების ან/და ავანსის თანხის თაობაზე შესაბამისი მოთხოვნის დაკმაყოფილების მიზნით, კანონმდებლობით გათვალისწინებული სამართლებრივი მექანიზმების გამოყენების ფაქტი, კერძოდ: სასამართლოსთვის მიმართვა, ასევე, აღსრულების ქვემდებარე აქტის სააღსრულებლო დაწესებულებისთვის წარდგენა და სხვა.

როდის შეიძლება შეეცვალოს კვალიფიკაცია დებიტორულ დავალიანებას და დაიბეგროს საშემოსავლო გადასახადით?

საგადასახადო შემოწმების დროს შემმოწმებელს შეუძლია დებიტორული დავალიანება დააკვალიფიციროს დირექტორზე გაცემულ ხელფასად:

• არარეზიდენტი პირისთვის გადახდილი ავანსის შემთხვევაში, თუ კმაყოფილდება ყველა შემდეგი პირობა:

ა) ავანსის გადახდიდან გასულია გონივრული ვადა;

ბ) საგადასახადო შემოწმების დასრულებამდე, საწარმოს არ აქვს მიღებული შესაბამისი საქონელი/მომსახურება;

გ) საგადასახადო შემოწმების დანიშვნის თარიღამდე არ დასტურდება ავანსის უკან დაბრუნება.

• არარეზიდენტი პირისთვის საქონლის მიწოდებით/მომსახურების გაწევით წარმოქმნილი დებიტორული დავალიანების შემთვევაში, თუ კმაყოფილდება ყველა შემდეგი პირობა:

ა) დებიტორული დავალიანების წარმოშობიდან გასულია გონივრული ვადა;

ბ) საგადასახადო შემოწმების დანიშვნის თარიღამდე არ დასტურდება დებიტორული დავალიანების ანაზღაურება;

გ) თუ მიწოდებულია საქონელი და საგადასახადო შემოწმების დასრულებამდე არ დასტურდება ამავე საქონლის უკან დაბრუნება.

შენიშვნა: გონივრული ვადა შეიძლება იყოს არანაკლებ ნებისმიერი უწყვეტი 12 კალენდარული თვე.

რა შემთხვევაში არ შეეცვლება დებიტორულ დავალიანებას კვალიფიკაცია?

საგადასახადო აუდიტორი უფლებამოსილია ოპერაციები არ დაუქვემდებაროს კვალიფიკაციის შეცვლას, თუ მეთოდური მითითების გამოყენებით კვალიფიკაციის შეცვლის შემთვევაში დამატებითი საგადასახადო ვალდებულების თანხა არ აღემატება:

• მცირე კატეგორიის გადასახადის გადამხდელის შემთხვევაში – 1 000 ლარს;
• საშუალო კატეგორიის გადასახადის გადამხდელის შემთხვევაში – 10 000 ლარს;
• მსხვილი კატეგორიის გადასახადის გადამხდელის შემთხვევაში – 100 000 ლარს.

კვალიფიკაციის შეცვლას არ ექვემდებარება დებიტორული დავალიანების ან/და ავანსის ის ნაწილი, რომელიც იმავე შინაარსის ოპერაციებთან მიმართებაში დადგენილი პრაქტიკის ან/და გადასახადის გადამხდელის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებების შესაბამისად, ლოგიკურად/დამაჯერებლად მიიჩნევა მხარეებს შორის საქმიანი ურთიერთობის შემადგენელ აუცილებელ კომპონენტად.

კვალიფიკაციის შეცვლის შემდგომ საგადასახადო ვალდებულებების განსაზღვრა

მეთოდური მითითების შესაბამისად საშემოსავლო გადასახადით დაბეგრილი თანხების (ოპერაციების) მიმართ შემდგომში არ წარმოიშობა საგადასახადო ვალდებულებები, რაც იმას ნიშნავს, რომ კვალიფიკაციის შეცვლის შედეგად, თუ პირს დაერიცხება საშემოსავლო გადასახადი, ამ ოპერაციებზე (თანხებზე) განმეორებით გადასახადი აღარ დაერიცხება.

მეთოდური მითითება კრედიტორული დავალიანების შესახებ

რეგულირების სფერო

„კრედიტორული დავალიანების შესახებ“ წინამდებარე მეთოდური მითითება (შემდგომში – მეთოდური მითითება) არეგულირებს საგადასახადო შემოწმების ფარგლებში საგადასახადო ორგანოს მიერ გადასახადის გადამხდელის კრედიტორული დავალიანებების გადახდილად მიჩნევის საკითხებს, აგრეთვე, აღნიშნულთან დაკავშირებით, შესაძლო საგადასახადო ვალდებულებების განსაზღვრას.

როდის შეიძლება ჩაითვალოს კრედიტორული დავალიანება დაფარულად?

ბიზნეს საოპერაციო საქმიანობაში არსებობს შემთხვევები, როცა არარეზიდენტი პირისგან შეძენილია საქონელი და თანხის გადახდა საბანკო ანგარიშების ამონაწერებით არ დასტურდება, ბუღალტრულად კი აღიარებულია ვალდებულების ნაღდი ანგარიშსწორებით დაფარვა.

მეთოდურ მითითებაში განხილულია შემთხვევები, რა დროსაც შესაძლოა კრედიტორული დავალიანება ჩაითვალოს დაფარულად, მიუხედავად იმისა, რომ ნაღდი ანგარიშსწორების ფაქტი ვერ დასტურდება. კერძოდ, საგადასახადო შემოწმების დროს შესაძლებელია:

• ნაღდი ანგარიშსწორებით გადახდილი არარეზიდენტი მომწოდებლის დავალიანების სრულად გათვალისწინება:
  • სხვადასხვა სარწმუნო დოკუმენტაციის/ინფორმაციის პირობებში;
  • შემოსავლების არაპირდაპირი მეთოდით განსაზღვრის პირობებში;
  • შემოსავლების და ხარჯების საბაზრო პრინციპებთან შესაბამისობის პირობებში;
• დოკუმენტურად დაუდასტურებელი ხარჯების ნაწილობრივ გათვალისწინება ექსპერტიზის დასკვნით.

არარეზიდენტი მომწოდებლისთვის კრედიტორული დავალიანების დაფარვა ნაღდი ანგარიშსწორებით

არარეზიდენტი პირისთვის ნაღდი ფულის გადახდის შემთხვევები კითხვებს ბადებს საგადასახადო შემოწმების დროს და რისკის ქვეშ აყენებს ოპერაციის რეალურად განხორციელების ფაქტს. 

,,კრედიტორული დავალიანების შესახებ” მეთოდური მითითება განიხილავს გარემოებებს, რა დროსაც შესაძლებელია საქონლის ღირებულება სრულად ჩაითვალოს ანაზღაურებულად, მიუხედავად იმისა, რომ არარეზიდენტი მომწოდებლისთვის ნაღდი ანგარიშსწორებით გადახდილი თანხის დამადასტურებელი დოკუმენტი მიიჩნევა არასარწმუნოდ. არსებობს სამი მეთოდი:

1. სხვადასხვა სარწმუნო დოკუმენტაციის/ინფორმაციის მოპოვების პირობებში – დავალიანება სრულად ანაზღაურებულად ჩაითვლება, თუ სახეზეა ყველა შემდეგი მტკიცებულება:

• • გადასახადის გადამხდელსა და არარეზიდენტ მომწოდებელს შორის გაფორმებული შესაბამისი ხელშეკრულება;
  • ინვოისი და საბაჟო დეკლარაცია, რითაც დასტურდება შესაბამისი საქონლის შეძენა და საქართველოში იმპორტი;

• სამეურნეო ოპერაციის მხარეთა შორის გაფორმებული და დადასტურებული შედარების აქტი, შესაბამისი ოდენობის დავალიანების სრულად დაფარვის თაობაზე. ამასთან, შედარების აქტი მხარეთა მიერ დადასტურებული უნდა იყოს იმავე შინაარსის ოპერაციებთან მიმართებაში დადგენილი პრაქტიკის შესაბამისად, მათ შორის, ნოტარიულად, აპოსტილით ან/და სხვა ისეთი ფორმით, რომელიც მიღებულია შესაბამის სამოქალაქო-სამართლებრივ ურთიერთობებში ან/და გათვალისწინებულია არარეზიდენტი მომწოდებლის ქვეყანაში მოქმედი კანონმდებლობით;
• მიღება-ჩაბარების აქტი ან/და სალაროს გასავლის ორდერი, რომელშიც აღნიშნულია არარეზიდენტი მომწოდებლის ანგარიშვალდებული პირის ხელმოწერა, მისი საიდენტიფიკაციო მონაცემები, მასზე გაცემული თანხის ოდენობა და თანხის გაცემის თარიღი;
• არარეზიდენტი მომწოდებლის ანგარიშვალდებული პირის უფლებამოსილების დამადასტურებელი დოკუმენტი, რომელიც ადასტურებს ამ პირის უფლებამოსილებას, არარეზიდენტი მომწოდებლის სახელით, მან მიიღოს რეალიზებული საქონლის ანაზღაურება გადასახადის გადამხდელისგან;
• არარეზიდენტი მომწოდებლის ანგარიშვალდებული პირის მიერ საქართველოს საზღვრის კვეთის ფაქტი;
• სარწმუნოდ (დამაჯერებლად, სანდოდ) დასტურდება გადასახადის გადამხდელის მიერ შეძენილი საქონლის ღირებულების საბაზრო პრინციპებთან შესაბამისობა.

2. შემოსავლების არაპირდაპირი მეთოდით განსაზღვრის პირობებში – დავალიანება სრულად ანაზღაურებულად ჩაითვლება, თუ საგადასახადო შემოწმების ფარგლებში მოპოვებულია/დადგენილია ან/და წარმოდგენილია ყველა შემდგომი მტკიცებულება:

• ინვოისი და საბაჟო დეკლარაცია, რითაც დასტურდება შესაბამისი საქონლის შეძენა და საქართველოში იმპორტი;
• გადასახადის გადამხდელის წერილობითი განმარტება, რაც აუდიტორის მხრიდანაც სარწმუნოდ (დამაჯერებლად, სანდოდ) იქნა მიჩნეული, რომ შესაბამისი დავალიანება მის მიერ დაფარულია სრულად და ამდენად, ადგილი არა აქვს საქონლის უსასყიდლოდ მიღების ან/და დავალიანების პატიების ფაქტს;
• განსახილველი იმპორტირებული საქონლის რეალიზაციიდან მიღებული შემოსავლის განსაზღვრის მიზნით, აუდიტორის მიერ გამოყენებულია არაპირდაპირი მეთოდი (იგულისხმება, რომ დგინდება აღნიშნული მეთოდის გამოყენების საფუძველი). 

3. შემოსავლების და ხარჯების საბაზრო პრინციპებთან შესაბამისობის პირობებში – დავალიანება სრულად ანაზღაურებულად ჩაითვლება, თუ საგადასახადო შემოწმების ფარგლებში მოპოვებულია/დადგენილია ან/და წარმოდგენილია ყველა შემდგომი მტკიცებულება:

• ინვოისი და საბაჟო დეკლარაცია, რითაც დასტურდება შესაბამისი საქონლის შეძენა და საქართველოში იმპორტი;
• გადასახადის გადამხდელის წერილობითი განმარტება, რაც აუდიტორის მხრიდანაც სარწმუნოდ (დამაჯერებლად, სანდოდ) იქნა მიჩნეული, რომ შესაბამისი დავალიანება მის მიერ დაფარულია სრულად და ამდენად, ადგილი არა აქვს საქონლის უსასყიდლოდ მიღების ან/და დავალიანების პატიების ფაქტს;
• სარწმუნოდ (დამაჯერებლად, სანდოდ) დასტურდება განსახილველი იმპორტირებული საქონლის, როგორც შეძენის, ისე რეალიზაციის ღირებულებების საბაზრო პრინციპებთან შესაბამისობა.

დოკუმენტურად დაუდასტურებელი ხარჯების ნაწილობრივ გათვალისწინება ექსპერტიზის დასკვნით

საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 105-ე მუხლით განსაზღვრულია, რომ თუ ამ კოდექსით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული, ყველა ხარჯი დოკუმენტურად უნდა იყოს დადასტურებული. მიუხედავად ამისა, დოკუმენტური მტკიცებულების არ არსებობის პირობებშიც კი მეთოდური მითითებით შესაძლებელია ხარჯის ნაწილობრივ გათვალისწინება.

,,კრედიტორული დავალიანების შესახებ” მეთოდური მითითებით – ხარჯზე, ან ხარჯის ნაწილზე, საგადასახადო შემოწმების ფარგლებში ვერ იქნა მოპოვებული/დადგენილი ან/და წარმოდგენილი სრულყოფილი მტკიცებულებები, თუმცა, შესაბამისი ხარჯის ფაქტობრივად გაწევის ნამდვილობა და საჭიროება არ არის სადავო, ანაზღაურებულად ჩაითვლება ამ ხარჯის 75%. აღნიშნულთან დაკავშირებით მითითებაში განხილულია მაგალითიც:

,,საგადასახადო შემოწმების ფარგლებში გამოვლინდა, რომ გადასახადის გადამხდელმა განახორციელა აქტივის (კომერციული ფართი) მშენებლობა ან/და რეალიზაცია, რომლის ფარგლებშიც, მისი წერილობითი განმარტებით, შეძენილია სამშენებლო მასალა და ჩატარებულია სამშენებლო-სარემონტო სამუშაოები, თუმცა, ვინაიდან მას აღარ მოეპოვება შესაბამისი სააღრიცხვო დოკუმენტაცია, შემოწმების ფარგლებში მოპოვებულია/წარდგენილია ექსპერტიზის დასკვნა შესაბამის პერიოდში შესაბამისი აქტივის შესაქმნელად საჭირო დანახარჯების შესახებ.

მოცემულ პირობებში, იმის გათვალისწინებით, რომ სახეზეა ექსპერტიზის დასკვნა შესაბამის პერიოდში შესაბამისი კომერციული ფართის ასაშენებლად საჭირო დანახარჯების შესახებ, ასევე, ვინაიდან აღნიშნულის პარალელურად, როგორც მტკიცებულება, მოპოვებულია გადასახადის გადამხდელის წერილობითი ახსნა-განმარტება ხარჯის გაწევის ნამდვილობის თაობაზე, შესაბამისი კომერციული ფართის ასაშენებლად საჭირო ხარჯის 75% ჩაითვლება გაწეულად/ანაზღაურებულად”.

თუ წარმოდგენილი დოკუმენტაცია/ინფორმაცია არ არის სანდო, შეიძლება თუ არა კრედიტორული დავალიანება ჩაითვალოს ანაზღაურებულად ?

საგადასახადო აუდიტორი უფლებამოსილია ამ მეთოდური მითითების შესაბამისად არასარწმუნოდ (არადამაჯერებლად, არასანდოდ) განხილული თანხები ჩათვალოს ანაზღაურებულად, თუ მათი ჯამი არ აღემატება:

• მცირე კატეგორიის გადასახადის გადამხდელის შემთხვევაში – 1 000 ლარს;
• საშუალო კატეგორიის გადასახადის გადამხდელის შემთხვევაში – 10 000 ლარს;
• მსხვილი კატეგორიის გადასახადის გადამხდელის შემთხვევაში – 100 000 ლარს.

საგადასახადო შემოწმების შემდგომ აღმოჩენილ განსხვავებულ გარემოებაზე საგადასახადო ვალდებულებების განსაზღვრა

თუ საგადასახადო შემოწმების დასრულების შემდგომ, საგადასახადო ორგანოს მიერ ჩატარებული ნებისმიერი ღონისძიების ფარგლებში, ცნობილი გახდება, რომ თანხა ან თანხის ნაწილი, რომელიც ამავე მეთოდური მითითების შესაბამისად დაკვალიფიცირდა ანაზღაურებულად, აუნაზღაურებელია, ასეთი ფაქტის გამოვლენის მომენტში ჩაითვლება საწარმოს ანგარიშვალდებულ პირზე, ხოლო, ასეთის არ არსებობის შემთხვევაში, დირექტორზე ან თუ გადასახადის გადამხდელი ფიზიკური პირია, ამავე პირზე გაცემულად და მიეცემა შესაბამისი ფაქტობრივი გარემოებების ადეკვატური კვალიფიკაცია (ხელფასი, სესხი ან სხვა).

არსებული პრაქტიკის ავტორისეული მიმოხილვა და გამოსწორების შესაძლებლობები

წინამდებარე სტატიებში განხილული მეთოდური მითითებები თავდაპირველად წლების წინ იქნა მიღებული და ამ დროის განმავლობაში ბევრი ცვლილება განიცადა. რიგ შემთხვევებში, საგადასახადო ორგანოს მიდგომა გადასახადის გადამხდელებისთვის შესაძლოა დამაზიანებელიც კი ყოფილიყო. დებიტორული დავალიანების შესახებ მეთოდურ მითითებაში ცვლილება ბოლოს მიმდინარე წლის ნოემბერში, ხოლო კრედიტორული დავალიანების შესახებ მეთოდურ მითითებაში – 2024 წელს შევიდა.

ბოლო ცვლილებით, დებიტორულ დავალიანებასთან მიმართებით საგადასახადო ორგანოს მეთოდლოგია დაიხვეწა და მიდგომები შერბილდა, კერძოდ: 

შეიცვალა რეგულირების სფერო:

• თუ ძველი მეთოდური მითითება გამოიყენებოდა გადასახადის გადამხდელის ნებისმიერი დებიტორული დავალიანების ან/და გადახდილი ავანსის მიმართ, ახალი მეთოდური მითითება გამოიყენება მხოლოდ არარეზიდენტი პირის მიმართ არსებული დებიტორული დავალიანებებთან ან/და გადახდილ ავანსებთან დაკავშირებით შესაძლო საგადასახადო ვალდებულებების განსაზღვრის მიზნით
• ახალი მეთოდური მითითება შესაძლოა გავრცელდეს მხოლოდ რეზიდენტი საწარმოებისა და არარეზიდენტი საწარმოების მუდმივი დაწესებულებების მიმართ, ძველი მეთოდური მითითება კი ამ ნაწილში არ იყო შეზღუდული

დამატებით განისაზღვრა შემთხვევები, როდესაც მეთოდური მითითება არ გამოიყენება (რაც ძველ მეთოდურ მითითებაში არ გვხვდებოდა):

• ესტონურ მოდელზე გადასვლამდე პერიოდში წარმოშობილ და აუნაზღაურებელ დებიტორულ დავალიანებებთან და გადახდილ ავანსებთან მიმართებით (2017 წლამდე პერიოდისთვის – საწარმოები და ორგანიზაციები, სადაზღვევო ორგანიზაციის შემთხვევაში კი – 2024 წლამდე)
• მოთხოვნის დაკმაყოფილების მიზნით გათვალისწინებული სამართლებრივი მექანიზმების გამოყენების შეთხვევაში (მაგ: შემოწმების დაწყებამდე სასამართლოსთვის მიმართვა და ა.შ.)

სხვა დაზუსტებები:

• დაკონკრეტდა, რომ ხელფასად განხილული თანხები მიიჩნევა ხელზე მიღებულად და დაექვემდებარება „აგროსვას“;
• განისაზღვრა „გონივრული ვადის“ მინიმალური ოდენობა – 12 კალენდარული თვე;
• შეიცვალა არსებითობის კრიტერიუმი (ნაცვლად გადასაკვალიფიცირებელი თანხის ჯამური ოდენობისა, შეფასების საგანს წარმოადგენს გადასაკვალიფიცირებელი თანხების შესაბამისი საგადასახადო ვალდებულებები) – რაც მნიშვნელოვნად ამცირებს ახალი მეთოდური მითითების გამოყენების არეალს;
• ოფშორულ კომპანიაზე გადახდილი და მოგების გადასახადით დაბეგრილი ავანსის ხელფასად გადაკვალიფიცირების შემთხვევაში, დეკლარირებული მოგების გადასახადის თანხა შემოწმების ფარგლებში დაექვემდებარება ჩათვლას;
• ასევე დაზუსტდა, რომ მეთოდური მითითების შესაბამისად ერთხელ უკვე საშემოსავლო გადასახადით დაბეგრილი თანხების (ოპერაციების) მიმართ შემდგომში არ წარმოიშობა საგადასახადო ვალდებულებები.

დღეის მდგომარეობით, კვლავ პრობლემურ საკითხად დარჩა მცირე მოცულობის ამოუღებელი დებიტორული დავალიანების ჩამოწერის საკითხი. კომპანიებში ხშირია შემთხვევები, როდესაც ყოველდღიურ საოპერაციო საქმიანობაში ბევრი (მ.შ. მცირე დავალიანების მქონე) დებიტორი არსებობს, რომლებთან დაკავშირებასაც კომპანია ვეღარ ახერხებს (შესაძლოა ზოგიერთი აღარც საქმიანობს) და ნაშთები წლიდან წლებში გადადის უძრავად. 

საგადასახადო კანონმდებლობა ე.წ. ესტონურ მოდელზე მომუშავე პირებისთვის პირდაპირ მითითებას არ იძლევა, თუ როდის შეიძლება ასეთი დავალიანების ჩამოწერა. არსებობს მხოლოდ ერთი სიტუაციური სახელმძღვანელო, ე.წ. მენუალი N2657 – “დებიტორული დავალიანების ჩამოწერა”, რომლის მიხედვითაც დებიტორული დავალიანების ჩამოწერა დაუბეგრავად დასაშვებია იმ შემთხვევაში, თუ  დებიტორული დავალიანების ამოსაღებად გასაწევი დროის, ადამიანური რესურსის ან/და ფინანსური ხარჯების ოდენობა, აღემატება მოთხოვნის დაკმაყოფილებით მისაღები შემოსავლის/სარგებლის ოდენობას, მაგრამ აქაც მტკიცების ტვირთი ისევ გადასახადის გადამხდელზე გადადის, რომ ადგილი არ ჰქონია უსასყიდლო მიწოდებას.

რაც შეეხება კრედიტორული დავალიანების შესახებ მეთოდურ მითითებას, აქ ცვლილებების საჭიროება მეტად თვალსაჩინოა, მაგალითისთვის:

• არსებითობის ზღვარი, რომელიც მიბმულია კრედიტორული დავალიანების ოდენობაზე, არასამართლიანია – მით უფრო იმ პირობებში, როდესაც დებტიორულ დავალიანებებთან მიმართებით ასეთი ზღვარი გადასაკვალიფიცირებელი თანხების შედეგად დასარიცხი საგადასახადო ვალდებულებებით განისაზღვრება.
• არ არის განსაზღვრული შემთხვევა, როდესაც შემოწმების დასრულების შემდეგ, არასარწმუნოდ (შესაბამისად – გადახდილად არ ჩათვლილი და დაბეგრილი) მიჩნეული თანხები ან მისი ნაწილი, შესყიდული საქონლის უკან დაბრუნების შემთხვევაში უბრუნდება გადასახადის გადამხდელს (როგორც ნაღდი, ისე უნაღდო ანგარიშსწორებით). აღნიშნულის დოკუმენტურ მტკიცებულებად შესაძლებელია განხილულ იქნას შესაბამისი საქონლის ექსპორტის დეკლარაცია და მომწოდებელთან გაფორმებული შედარების აქტი, საბანკო ამონაწერი ან სხვა დოკუმენტი.

ასეთ დროს, დაბრუნებული თანხის ნაწილში, წინა პერიოდში, შემოწმებით დაბეგრილი თანხების კორექტირების, ან დაბრუნებული თანხების შემდგომი (განმეორებით) დაბეგვრის საკითხი კვლავ ღიად რჩება და საჭიროებს დამატებით დაზუსტებას.

დასკვნა და რეკომენდაციები

ვინაიდან სტატიაში განხილული მეთოდური მითითებები უზრუნველყოფს საგადასახადო ვალდებულებების განსაზღვრისას საგადასახადო ორგანოს ერთიან მიდგომას, საგადასახადო შემოწმების პროცესში, ან ამის გარეშეც – საგადასახადო მეთოდოლოგიის ცოდნა გადასახადის გადამხდელებს საშუალებას მოგცემთ შეამციროთ საგადასახადო რისკები და დარჩეთ კანონმდებლობასთან შესაბამისობაში, რაშიც დაგეხმარებათ შემდეგი რეკომენდაციები: 

დებიტორულ დავალიანებებთან დაკავშირებული რეკომენდაციები:

• მკაცრად აკონტროლეთ არარეზიდენტ პირებთან მიმართებაში არსებული დებიტორული დავალიანება 12 თვიან ვადაზე, უმჯობესია დანერგოთ ავტომატური შემოწმების სისტემა; 
• არ გადარიცხოთ ავანსი არარეზიდენტ პირთან კონტრაქტის გარეშე, სადაც მკაცრად იქნება გაწერილი მოწოდების პირობები ან/და პასუხისმგებლობა ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულებების დარღვევისთვის;
• დებიტორული დავალიანების ჩამოწერის ნაწილში იხელმძღვანელეთ ფინანსური აღრიცხვის საერთაშორისო სტანდარტისა და შემოსავლების სამსახურის N2657 სიტუაციური სახელმძღვანელოთი, ე.წ.  მენუალით, მაგრამ მტკიცებულებით გაამყარეთ, რომ ადგილი არ ჰქონია უსასყიდლო მიწოდებას (გაცილებით ყურადღებით მოეკიდეთ ურთიერთდამოკიდებულ პირთან განხორციელებული ოპერაციების შედეგად წარმოშობილ დებიტორულ დავალიანებებს, სადაც ურთიერთდამოკიდებულებას შეეძლო გავლენა მოეხდინა გარიგების შედეგზე);
• პერიოდულად შეადგინეთ დებიტორებთან (განსაკუთრებით არარეზიდენტებთან) შედარების აქტები, რომლებშიც დაფიქსირებული იქნება შედარების პერიოდისთვის სულ რეალიზებული საქონლის/მომსახურების ღირებულება, მიღებული თანხა და დარჩენილი დავალიანება;
• გამოიყენეთ E-mail ან/და სხვა ფორმალური მოთხოვნები მტკიცებულებად.

კრედიტორულ დავალიანებებთან დაკავშირებული რეკომენდაციები:

• შეინახეთ პირველადი საგადასახადო დოკუმენტები სრულყოფილად, მათ შორის ხელშეკრულებები, მიღება-ჩაბარების აქტები, ნაღდი ფულის გადახდის შემთხვევაში სალაროს გასავლის ორდერი და არარეზიდენტის დასტურის დოკუმენტი დავალიენაბის დაფარვის შესახებ;
• პერიოდულად შეადგინეთ კრედიტორებთან (განსაკუთრებით არარეზიდენტებთან) შედარების აქტები, რომლებშიც დაფიქსირებული იქნება შედარების პერიოდისთვის სულ შესყიდული საქონლის/მომსახურების ღირებულება, ანაზღაურებული თანხა და მიმდინარე დავალიანება;
• გამოიყენეთ საბაზრო ფასების რეგულარული მონიტორინგი;
• ყველა ხარჯზე მოიპოვეთ ხარჯის დამადასტურებელი შესაბამისი დოკუმენტი.

წყაროები:

ფინანსური აღრიცხვის საერთაშორისო სტანდარტი – (IFRS) 

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი

საქართველოს საგადასახადო კოდექსი

შემოსავლების სამსახურის უფროსის 2019 წლის 08 ივლისის N22708 ბრძანება ,,ცალკეულ შემთხვევებში პირის საგადასახადო ვალდებულებების განსაზღვრის მიზნით მეთოდური მითითებების დამტკიცების თაობაზე – დანართი N8 ,,კრედიტორული დავალიანების შესახებ” და დანართი N11 ,,დებიტორული დავალიანების შესახებ”

სიტუაციური სახელმძღვანელო N2657 – ,,დებიტორული დავალიანების ჩამოწერა”